Yörükler

Anadolu ve Rumeli’de göçebe hayatı yaşayan Türkmenlere “yörük” adı verilmiştir. Yörük kelimesinin etnik özelliği yoktur. Yörüklük bir yaşam biçimidir. Oğuzlar, Türkmenler ve Yörükler hepsi göçer olan ve aynı köklü topluluğun değişik zamanlarda ve yerlerde aldığı adlardır.

Yörükler, Anadolu’da genellikle Orta, Güney ve Batı Anadolu’da yoğun bir şekilde görüldü. Anadolu’da Sivas, Ankara, Bolu, Kastamonu, Balıkesir, Manisa, Kütahya, Afyon, Uşak, İzmir, Aydın, Antalya, Konya, Adana, Hatay, Gaziantep ve Maraş illerinin bulunduğu geniş bir sahaya yayılan yörükler, değişik adlarla anılmaktaydılar.

XVII. yüzyılın sonlarına doğru Osmanlı Devleti, yörükleri, idari otoriteyi sağlamak için zorunlu iskâna tabi tuttu. Bundan amaç arazinin işlenmesini ve eşkıya gruplarına karşı set görevi görmelerini sağlamaktı.24 Bugün Anadolu’da yörüklerin tamamına yakını yerleşik hayata geçmişlerdir. Ancak eski yaşam biçimlerini sürdüren, yaylak ve kışlaklarında, Toroslar’da günümüzde göçebe olarak yaşayan yörükler vardır. Konar-göçerlerin genellikle yerleştirildikleri yerler, yaylak-kışlaklarla eski yerleşim merkezleriydi. Bu yerlerde kom, mezra, ağıl, mandıra, yaylak ve divan gibi dağınık yerleşme tiplerini meydana getirmişlerdir. Yaylakta yaylacılık, kışlaktaysa basit çiftçilik yaparlardı. Zamanla kalabalık yörük toplulukları daha küçük parçalara ayrılarak birer aile birliği halinde yaptıkları evlerde kışlamışlardır. Yazınsa yaylaya çıkarak klasik çadırlarda yaşayışlarını sürdürmüşlerdir. Genellikle keçi kılı ve koyunyününden yapılmış çadırlarda yaşarlar. Çadır, göçebe yaşam biçiminin vazgeçilmez bir konut türüdür.

Çukurova Yörüklerinde Eski Kültür İzleri

*      -Göçün hayırlı geçmesi için kurban kesme.

*      -Düğün ve önemli olaylarda toy adı verilen toplu ziyafet.

*      -Genç kızların, gelin kınasından uğur amacıyla bir parça saklamaları.

*      -Seyirlik oyunlarında Arap kılığına girme (Kara Motifi).

*      -Geline hayırlı uğurlu olması için saçı saçma.

*      -Gelin başlığına tavuk tüyü takma.

*      -Gelin başlığı olarak kartal tüylerinden yapılmış kepezin kullanılması.

*      -Gelinin iyi huylu olması için iplik kırma.

*      -Düğünde düğün evine bayrak asma.

*      -Düğüne konuk olarak gelen obaların bayraklarıyla gelmeleri

*      -Gelin alayının mezarlık çevresinde döndürülmesi.

*      -Halk hekimliği ve halk baytarlığında binlerce yıllık göçer kültürünün bugün de yaşatılması.

*      -Uğur amacıyla, kutsal olarak nitelenen ağaçlara bez bağlama.

*      -Nazara inanma ve korunmak için alınan önlemler.

*      -Evin bereketinin kaçmaması için alınan önlemler.

*      -Ateş ve külün kutsallığı

*      -Yağmur duası, koyun ve kuzusunun suyun iki yakasında meleşmesi, kurban, toplu yemek.

*      -Doğum adetlerinde kutlu kavramının yaşatılması

*      -Ölüm adetlerinde gece ateş yakılması.

*      -Ölüm sonrası toplu yemek.

*      -Cenaze ateşinin söndürülmemesi.

*      -Ölüye kına yakma.

*      -Mezara bayrak dikme.

*      -Çocuklara yalnızca büyüklerin ad koyması.

*      -Yörük mutfağında unutulmuş eski kültür izlerinin en güzel örneklerini görüyoruz (süt dolazı, ekmek dolazı, yepinti, çileme, tovga ekmeği, batırık vb.)

Kaynak: Prof. Dr. Erman Artun

Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi.

*      Fotoğraf: Zeki Oguz

*      Alıntı: Gönül Keskin Yörük Türkmen Tanışıyor

İlginizi Çekebilir

Orta Asya Otacı

Şamanların şifa amaçlı kullandıkları Spiral Yılan Ongun'u. Ongun ya da Totem, Eski Türklerin Tengricilik inancında, içinde bir ruhu barındıran bir cisme verilen
Devamını Oku...

İskeçe’de (Xanthi) Karnavalı

Yunanistan’ın kuzeyinde bulunan İskeçe’de (Xanthi) her yıl Mart ayının ilk haftasında kutlanan İskeçe
Devamını Oku...

Diagoras'ın mezarı

Marmaris'te yıllardır türbe diye ziyaret edilen, dualar okunup çaput bağlanan tarihi kalıntının bundan 2300 yıl önce yaşayan Yunan gladyatör Diagoras'ın
Devamını Oku...

Alevi-Bektaşiler’de On İki Hizmet Sahipleri

Bu oniki kişinin İmam soyundan olduğu söylenir. Bunların içinde Hasan Hüseyin’den başkası bizce bilinmemekle birlikte Selman’ın da hiç ilgisi yoktur. Ancak, Bektaşilikte Selmani diye
Devamını Oku...

Ahilik Haftası

Akıl ve ahlak İle çalışıp bizi geçen bizdendir” düsturuyla ticaret ahlakı, yardımlaşma ve
Devamını Oku...

Niobe Efsanesi

Efsaneye göre Lidya Kralı Tantalos’un kızı Niobe’nin altısı erkek altısı kız on iki tane çocuğu vardır. Niobe çocuklarının çokluğu ile övünür ve insanların Zeus’un metresi
Devamını Oku...

Orpheus'un Sonsuz Aşkı...

Orpheus, Homeros'un ilham perisi olan Calliope'nin oğluydu. Öylesine yetenekliydi ki, yeryüzünde onun kadar güzel lir çalan bir müzisyen daha yoktu. Orpheus lir çalmaya başladığında
Devamını Oku...

Gelin Koçu Getirme Âdeti

Nişanlı Kıza Gelin Koçu Getirme Âdeti diğer bir adıyla “gelin koçu” âdetini paylaşacağız bugün. Kurban bayramı yaklaşırken pek çok mail almaya başladık, bu adet nedir, nasıl
Devamını Oku...

İnsan bir arada yaşamaya başladığı andan itibaren

İnsan bir arada yaşamaya başladığı andan itibaren birbirine hükmetme arzusu vardır. Şahıslar böyleyken ülkelerinde durumu elbette aynıdır. İlk yazılı kayıtlardan itibaren
Devamını Oku...

Gılgamış Destanı

Gılgamış Destanı, Mezopotamya’da ortaya çıkan tarihteki ilk yazılı destandır. Ölümsüzlüğü arayan bir kralın öyküsüdür. Destana konu olan kral Gılgamış gerçekten yaşamış
Devamını Oku...

Pano


Popüler

Anadolu'da Türk Siyasi Birliğinin Sağlanması

Osmanlı Devleti Balkanlarda üstünlük kazandığı dönemde, Anadolu’da siyasi birlik henüz sağlanamamıştı. Anadolu’daki Türk
Devamını Oku...


Yunus Emre Hangi dönemde yaşamıştır?

Hayatı ve şahsiyeti hakkında pek az şey bilinen Yunus Emre 1240 yılında Orta Anadolu havzasında doğup yaşamış ve 1320 yılında
Devamını Oku...


İstanbul'un Dağları Hangileridir?

İstanbul'da ki Dağların Adları Nelerdir? İstanbul il sınırları içinde yüksek dağlar yoktur. Dağlar 1000 metre nin altındadır. En
Devamını Oku...


Gelin Koçu Getirme Âdeti

Nişanlı Kıza Gelin Koçu Getirme Âdeti diğer bir adıyla “gelin koçu” âdetini paylaşacağız bugün. Kurban bayramı yaklaşırken pek
Devamını Oku...


Çimpe Kalesi'nin Alınmasının Önemi

Çimpe kalesi, Balkan topraklarının Güneydoğu kıyısında Gelibolu’da bulunmaktadır. Bu kale 14. yüzyılın ortalarında yani 1352 yılında
Devamını Oku...



Toplam Makale: 7675 Toplam Görüntülenme: 3972701

Pano

Balkanlar

Edirne

Haftanın Kitabı