Türkmenler kimlerdir?

Göktürk İmparatorluğunun yıkılmasından sonra Oğuz kabileleri 7. yüzyılda Altay Dağları’ndan batıya hareket ettiler Sibirya stepleri üzerinden kitleler halinde Maveraünnehre gelen Oğuz aşiretleri burada yaşayan Peçenekleri yaklaşık 100 yıl süren savaşlardan sonra Batı’ya göç etmek zorunda bıraktılar. Kuzeyde İdil Irmağı Oğuzları Bulgarlar ve Hazarlardan ayırıyordu. Bu süreçte Oğuzların bir kısmının Seyhun etrafına kentler kurup buralarda yerleştikleri ve kendi aralarında konfederasyon oluşturdukları biliniyor. Oğuz Yabgu devleti denilen bu birliğin başında Kaan, Hakan anlamına gelen Yabgu unvanlı bir lider bulunuyordu.

En Kuzeydeki Yengi/Yengikent (Yeni/Yenikent) Yabgu’nun başkenti konumundaydı. İlerde Büyük Selçuklu Devletinin kurucusu olacak olan, Yagbunun Subaşısı Selçuk beyin hâkim olduğu Cend ve Otrar ise Oğuzların diğer önemli kentleriydi. Resmi tarih Arapların Türkleri kılıç zoruyla Müslüman yaptığını sakladığı için Türk boylarının İslamiyeti seçme tarihleri kesin bilinmemekle birlikte daha sonraki dönemlerde Oğuz boylarının 10. yüzyılın başlarında İslamiyete geçmeye başladıkları tahmin edilmektedir.

Bu süreçte Oğuz Türklerinin Kınık boyundan olan Selçuk Bey, Cend şehrinde, toplantı meclisi kurarak hem İslamiyete geçme hem de Yengi’deki Oğuz Yabgusuna vergi vermeme kararlarını aldı. Oğuz Yabgu Devleti’nin tarihi hakkında yeterli bilgiler olmadığından Selçuk beyin Oğuz Yabgusu ile bundan sonraki mücadelesinin detayları bilinmiyor. Bilinen şu ki Selçuk Bey ve boyu Kınık Oğuzları kendilerinden önce İslamiyeti seçen diğer Oğuz uruğlar yla (urug: Orhun kitabelerinde geçen aileler birliği, sülalelerin teşkil ettiği topluluklar) Güney ve Batıya, Horasan ve Hazar taraflarına yöneldiler.

***

Türkmen kimliğinin ortaya çıkışı

Araplar, Oğuzların Müslümanlığı kabul eden bu grubuna, Müslüman olmayanlardan ayırmak için «Türkmen» dediler. Kimilerine göre bunun aslı «Terk-i iman» dır. Yani Türklerin Tengri dininden kopup İslamiyete geçerek eski şaman imanını/inancını terketmiş olarak nitelendirilmesidir. İranlılar ise, Müslüman Oğuzları Tengriciliğe bağlı olanlardan ayırmak için «Türkî-i iman» (inanmış Türk) demişler.

Türklere göre Türkmen

Türklerden ilk defa Türkmen kelimesini kullanan ise Kaşgarlı Mahmut. Türkmenin kelime anlamı «Türk adam» yani Türk insanı. Ayrıca «Men Türkem/Ben Türküm» anlamına da geliyor. Tarih ve dil konularında önemli çalışmalar yapmış yazar Amasyalı Hüseyin Hüsameddin’e göre Türkmen’in anlamı «Büyük Türk». Türkçe’de «men-man» soneki kuvvetlendirme/abartma için kullanılır, bu açıdan bakıldığında Türkmen «Türkler’in de Türk’ü», «Soyca Türk» ya da «Soyu Türk» ve «Öz be öz Türk» anlamlarına da gelir. Ancak Müslüman Oğuzların Güney ve Batıya göç edenleri kendilerine yakıştırılan Türkmen adını benimsemediler ve kendilerine Selçuklular dediler.

Bu nedenle Türkmen kimliği Müslüman Oğuz boylarından sadece Hazar’ın ötesinde kalmış olanların üzerine kaldı. Aynı şekilde Selçuklularla birlikte ve takiben Anadolu’ya göç ederek Söğüt ve Domaniç taraflarına yerleşen Oğuzların Kayı boyu Devlet haline geldikten sonra ilk padişahları Osman Bey’e atfen Osmanlı adını aldı. Zamanla Anadolu’da «Oğuz» unutuldu yerini Selçuklu, Osmanlı, Karamanoğlu, Akkoyunlu gibi kurucu beylerin adları aldı.

***

Son büyük Türkmen göçü

Diğer taraftan adları Türkmen olarak kabul edilen Hazar ötesi Oğuz Türklerinin göçleri sona ermemişti. Bir kısmı 1200 den itibaren Moğol istilası yüzünden Oğuzların yolunu takip ederek Irak, Suriye ve Anadolu’ya yerleştiler. Anadolu ve Mezopotamya coğrafyasında bu son Oğuz göçüyle gelenlerle Türkmen kimliği tekrar ortaya çıktı. Aslında önce gelenler de sonra gelenler de hepsi Oğuz Türkleridir. Aralarındaki fark İslam dünyası kaynaklı kimliklendirmeden ve yerleşik düzene geçince aldıkları adlardan ileri gelmektedir. Eskiler ve yenilerin ilişkileri sancılı oldu.

Yeni gelenlerin yani Türkmenlerin hayvancılıkla uğraşmaları, hayvanları için otlak ararken yerli ahalinin ekili arazilerine zarar vermeleri, kendi aralarındaki mera anlaşmazlıkları, geçimlerini sağlamak için şehirlere yaptıkları yağma akınları Anadolu’daki yerleşik toplumsal düzeni tehdit etti.

Bu grupların, merkez tarafından, devletin yerleştirdikleri yerlerde kalmamaları, devlete vergi ve asker vermemeleri, devletin istediği hizmetleri ağırdan almaları ya da hiç yapmamaları yerleşiklerin hayat tarzları arasındaki farklar da sorun oldu. Şehirliler konar-göçer Türkmenleri aşağılıyorlar, hatta hasımları olarak görüyorlardı. Dönemin müellifleri konar-göçerler için «etrak-ı bi idrak» (akılsız Türkler), «etrak-ı mütegallibe» (zorba Türkler), «etrak-ı na pak» (pis Türkler), «etrak-ı havaric» (dinsiz Türkler) gibi terimler kullanıyordu. Bu ayrımcılık 1220 yılından itibaren sosyal karışıklığa ve 1235-1240 arasında patlak veren Baba İshak isyanına sebep oldu. Bu yüzden Türk kimliği Anadolu’da Atatürk’e kadar itibarsızlaştı.

***

Hazar Batısı Türkmenleri

Türkmen adı bugün dar manada Türkmenistan Cumhuriyeti’nde yaşayan Türkmenler ile Irak, İran, Suriye ve Anadolu’daki Türkmen boylarına mensup olanlar için kullanılmaktadır. Oğuz kökenli Müslüman Türkmen kimliklilerin Hazar’ın Batısında toplu halde yaşadıkları yerler günümüzde Irak, Suriye, Türkiye, Kuzey ve Güney Azerbaycan, Kıbrıs ve Balkanlar. Günümüzde Anadolu‘da ve Toroslar‘da Türkmen köyleri kalmıştır. Toros Türkmenlerine Yörük de deniliyor. Yürümek kelimesinden türetilen Yörükler kısa mesafeli yaylak-kışlak konargöçer olduklarından ayrı adlandırılmışlardır. Anadolu Alevileri de Türkmen kimlikli/kökenli. Selçuklular ve Osmanlılar dönemlerinde Moldovya‘ya, Balkanlar‘a ve Kıbrıs’a Anadolu’dan getirilerek yerleştirilen ya da göç edenler de Türkmenlerdi.

 

Hazar ötesi Türkmenleri

Moğol istilasnda Türkmen uruğların bir kısm1 Maveraün­nehir, Horasan, İran ve Mangişlak civarında kalm1ştır. «Hazar ötesi Türkmenleri» denilen bu boylar günümüzde Türkmenistan, Afganistan ve Stavropol’da yaşamaktalar. Stavropol Kuzey Kafkasya’da Karaçay-Kabardin/Balkar-Osetya-Çeçenistan bölgelerinin kuzeyinde. Mangişlak (Man kışlak) günümüz Kazakistan’ının güneybatısında Hazar kıyısındaki Aktau bölgesi. Kafkasya’da yaşayan Stavropol Türkmenlerinin ataları batıya göç etmeyip Mankışlak’ta kalan, 16. yüzyılda Kalmukların baskısıyla Kafkasya’nın kuzeyine göç eden Oğuzlardan Çovuldur (Çovdur), İğdir ve Sövüldür boylarıdır.

 

Oğuz Türkçe grubu

Oğuz kökenlilerin, Türkmenlerin böyle ayrı ayrı topraklarda yaşamaları kültürlerinde ve dil­lerinde zamanla farklılaşmalar meydana getirmiştir. Ancak lehçe ve ağız farkları da olsa hepsinin dilinin ortak kökeni Oğuz Türkçesidir. Türklük: Bahsi geçen kimliklerin hepsinin «Türk» ortak adı ise Türk dünyasında pek akla gelmedi ta ki Atatürk’e kadar. Hâlbuki yabancılar hepsini Türk olarak adlandırıyordu. Atatürk bu çifte standarda son verdi.

·       Kaynak Bülent Pakman. Ekim 2014.

·       Oğuzeli ve Oğuzlar ile ilgili yazımızı:

·       https://bpakman.wordpress.com/…/turkista…/turkmenler-kimdir/

·       Nomads of the Great steppe

·       Alıntı Gönül Keskin

·       Yörük Türkmen Tanışıyor

·       28 Mayıs 2020

İlginizi Çekebilir

Tahiri, Kosova Savaşında Kadınların Rolünden Konuştu

20 Eylül 2016 Kosova Diyalog Bakanı ve aynı zamanda Bölgesel Kadınlar Lobicilik (RWRSLEE) Başkanı Edita Tahiri, Güney Kore başkenti Seul’de 17-19 Eylül 2016 günlerinde düzenlenen
Devamını Oku...

Avrupa’nın ilk gelişmiş uygarlıklarının kökenleri Türkiye’den çıktı

Alıntı: Bilim - Teknoloji DNA analizi sonucu: Yeni yapılan DNA analizi, Yunanistan'da yer alan ve medeniyetin beşiği olarak adlandırılan iki antik uygarlığın ortak atalarının
Devamını Oku...

Oğuz Türkleri

Bugün; Türkiye, Balkanlar, Âzerbaycan, İran, Irak ve Türkmenistanda yaşayan Türklerin ataları olan büyük bir Türk boyu. Oğuzlara, Türkmenler de
Devamını Oku...

Her milletin kendine özgü gelenekleri, kendine özgü âdetleri

Atatürk diyor ki ''Her milletin kendine özgü gelenekleri, kendine özgü âdetleri, kendine göre millî özellikleri vardır. Hiçbir millet, aynen diğer bir milletin taklitçisi olmamalıdır.
Devamını Oku...

Akşehir de bir futbol karşılaşması

Akşehirde bir futbol karşılaşması yapılır. Bu maça milletvekilleri bile davet edilir. Oysa Türk kıtaları geceleri sessizce cephe hattının güneyine kaydırılmaktadır. Merkez
Devamını Oku...

31 Mart 1915

31 Mart 1915. 27. piyade alayının ve Bursa jandarma tabururnun koruma bölgesi yeniden düzenlendi. 9. tümene bağlı birlikler çok geniş bir alanı savunma görevi üslendiler. Asker araziye
Devamını Oku...

Antik Roma Hamamı

2000 yıldır Kullanılan Antik Roma Hamamı: Essalihine, Cezayir’de bir kasaba olan El Hamma'da bulunan Essalihine
Devamını Oku...

Odin

Türkiye sınırları içersinde yer alan Truva şehrinin ilk toplumların en görkemlisi olduğu bir zamanlar her biri insanüstü niteliklere sahip prensler tarafından yönetilmiş olan ve bu
Devamını Oku...

Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi

İlk çocuk hastanesi olan Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin kuruluş
Devamını Oku...

Kimmerler

26 Haziran 2016 Alıntı: Semra Bayraktar, Ekrem Sabutay Gençer Kimmerler Kimmerler, Ural-Altay kökenli bozkır göçebelerinin batı koluna mensupturlar. Eski Çağ'daki Türk kültür
Devamını Oku...

Pano


Popüler

Anadolu'da Türk Siyasi Birliğinin Sağlanması

Osmanlı Devleti Balkanlarda üstünlük kazandığı dönemde, Anadolu’da siyasi birlik henüz sağlanamamıştı. Anadolu’daki Türk
Devamını Oku...


Yunus Emre Hangi dönemde yaşamıştır?

Hayatı ve şahsiyeti hakkında pek az şey bilinen Yunus Emre 1240 yılında Orta Anadolu havzasında doğup yaşamış ve 1320 yılında
Devamını Oku...


İstanbul'un Dağları Hangileridir?

İstanbul'da ki Dağların Adları Nelerdir? İstanbul il sınırları içinde yüksek dağlar yoktur. Dağlar 1000 metre nin altındadır. En
Devamını Oku...


Gelin Koçu Getirme Âdeti

Nişanlı Kıza Gelin Koçu Getirme Âdeti diğer bir adıyla “gelin koçu” âdetini paylaşacağız bugün. Kurban bayramı yaklaşırken pek
Devamını Oku...


Çimpe Kalesi'nin Alınmasının Önemi

Çimpe kalesi, Balkan topraklarının Güneydoğu kıyısında Gelibolu’da bulunmaktadır. Bu kale 14. yüzyılın ortalarında yani 1352 yılında
Devamını Oku...



Toplam Makale: 7675 Toplam Görüntülenme: 3953618

Pano

Balkanlar

Edirne

Haftanın Kitabı