Modern Dünya’da Kitlelerin Afyonu Haline Gelen Futbolu Türkler mi buldu?

Yayın Tarihi: 01.09.2015

Kaynak: Yavuz Demir

Modern Dünya’da Kitlelerin Afyonu Haline Gelen Futbolu Türkler mi buldu?

Modern dönemin en önemli kitle pasifleştirme silahlarından biri olarak gösterilen futbolun, ilk nerede ve ne zaman ortaya çıktığıyla ilgili birçok rivayet bulunmaktadır. Bu öngörülerin sonucunda araştırmacıların bir kısmı futbolun Çin’de ortaya çıktığını ifade etse de azımsanamayacak bir kısımda futbolun Türkler tarafından bulunduğunu iddia etmektedir. Bu iddiaları desteklemek içinde dönemin buluntuları ve eserleri kaynak olarak gösterilmektedir. Kesin olmamakla birlikte “Tepük” modern futbolun atası olarak gösterilebilir.

Beyaz Tarih / Makale

Futbol oyununun ilk olarak nerede ve hangi tarihte oynandığı kesin olarak bilinmemektedir. Eski Yunanlıların; Episkiros, Romalıların; Harpastum, Türklerin; Tepük adını verdikleri tarihi eserlerden Asya’da; Çin, Japonya, Hindistan, Afrika’da; Mısır, Amerika’da; Meksika, Avrupa’da; Yunanistan, İtalya, Fransa ve İngiltere, değişik kaynaklara göre futbolun oynandığı ülkelerdir (Urartu,1984:5). Top oyununun, Türklerin ve Moğolların değişik amaçlarla düzenledikleri şölen ve törenlerinde oldukça sık yer aldığı özellikle İlkbahar Ekinoksu (gün-gece eşitliği) bayramında oynandığı belirtilmektedir (Yıldıran, 1996: 47-57).

Erken devir Türk Kültür çevrelerinde oynanan top oyunlarından bahseden kaynaklar oldukça sınırlı olmakla birlikte gerek eski Çin kronikleri gerekse Kaşgarlı Mahmud’un XI. Yüzyıla ait "Divan-ı Lûgat-it Türk " adlı eseri eski Türk toplum hayatını biçimlendiren unsurlardan biri olan sportif top oyunları hakkında önemli bilgiler vermektedir. Çin’de sarı imparator devrinden (M.Ö.2000) 9. yüzyıla kadar oynanan ve futbol benzeri bir tür ayak topu benzeri Tsuh Küh, değişik dönemlere ait Çin kroniklerinde ProtoTürk boylarının maharetle oynadıkları bir oyun olarak zikredilmektedir. "Divan-ı Lûgat-it Türk " de XI. Yüzyıl Türk coğrafyasının spor, oyun ve eğlence hayatı üzerine oldukça zengin malumatlar sunmaktadır. Top oyunları ile ilgili olarak Tepük, Çögen, Top yuvarlaşmak gibi oyun ve oyun kavramlarından bahsedilmektedir (Arıpınar, 1992:8).

Kaşgarlı Mahmud'un 25 Ocak 1072 ila 10 Şubat 1074 tarihleri arasında yazdığı "Divan-ı Lügat-it Türk"ün ilk cildinin 323'üncü sayfasında eski Türk boylarının Orta Asya'da "Tepük" adıyla andıkları bir ayak topu oyunu oynadıklarından bahseder. Türklerin "Tepük" oynarlarken kullandıkları toplar, ilk dönemlerde oval kalıplara dökülen İğ arşağı biçimindeki kurşun kitlesinin üzerine keçi kılı veya keçe sarılmak suretiyle yapıldığı; zamanla bunların değişime uğradığı ve daha yumuşak cisimlerden yapılmış topların tercih edildiği, bunun için de içi hava ile doldurulmuş ve yuvarlanmış kuzu tulumlarının kullanıldığı aynı eserde belirtilmektedir. "Tepük" oyunu, belirli aralıklarla karşılıklı dikilmiş mızrakların arasından topu, ayakla vurmak suretiyle geçirerek sayı kazanma biçiminde oynanıyordu. "Tepük"ün, Orta Asya'da yaşayan Türk boylarında yüzlerce yıl oynandığına dair, "Hıtay-ı Name" ve "Baybars Tarihi" ile Ayasofya Kütüphanesi'nde 3029 numarada kayıtlı değişik kitaplarda da bahis vardır. (Kurallar, t.y.). Ayasofya Kütüphanesi'nde 3029 numarada kayıtlı "Tarih-i Timur" adlı eserde de Timur döneminde Türklerin, içi havayla doldurulmuş kuzu postundan yapılma toplarla oynadıkları; bu oyunda topa elle dokunmanın ve çizgiden dışarı çıkarmanın yasak olduğu; Timur'un bu oyunu askerlerine bir çeviklik talimi için yaptırdığı kaydedilmektedir (Erdoğan, 2008: 16-17).

Türkiye’de futbolun çok köklü bür tarihi olduğundan bahsetmek mümkündür. Bir rivayete göre ilk ayakla oynanan toplu oyun Sümerler tarafından oynanmıştır. Çinli Huan’ın eseri olan “La Tartaria’da” ise Orta Asya Türklerinin kızlı erkekli olarak tapınakların avlularında günümüz kurallarına benzer kurallar uygulayarak belli bir alan içinde top oyunu oynadıklarından bahsedilmektedir (Cihan, 2007). Fransızca eserde, Tsang kentinde, kız ve erkeklerden kurulu takımların ayak topu oynadıkları; bu meraklı ve heyecanlı oyunu izleyen Hiuan adlı bir Çinlinin bunları anlattığı yazılıdır: “... Büyük mabetlerde sık sık ayak topu müsabakaları yapılır. Bu oyunda topa elle dokunulamaz. Ya ayakla, ya da başla vurulur ve böylece topu hasım kaleden içeri sokmak için uğraş verilir...”. Seyyid Ali Ekber’in yazdığı “Hıtay-ı Name” de bahsedilen “ayak topu”, günümüzün futboluyla büyük benzerlik arz etmektedir. Bu eserin 56. sayfasında bu konuda şunlar yazılıdır: “... Ve top oyunu Hıtay’da güzeller işidir. Ve dahi harabeti (düzensiz kalabalık) çok olan ve sığır kursağından top yüzmüşler (yapmışlar) ve mahbub (erkek) ve mahbubeleri (kadınları) durdurmuşlar. Ve topa ayaklar ile ururlar (vururlar). Şöyle ki; elin ol topa değdirmeye ve ol topu yere düşürmeye ve nazik ayak ile dürde (ite), saklara (baldırlara) ve usulsüz vurmak ve yere düşürmek ve daireden taşra (dışarı) çıkmak vaki olmaz...”. (Arıpınar, 1992:8).

Kaynakça

  • Arıpınar, Erdoğan (1992). Türk Futbol Tarihi. İstanbul: Türkiye Futbol Federasyonu
  • Cihan, H. (2007). Dünya’da ve Türkiye’de Futbolun Tarihi Gelişimi
  • Erdoğan, İrfan(2008). “Futbol ve futbolu inceleme üzerine” İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, s. 26 ss.1-58.
  • Urartu, Ümit (1984). Futbol: Teknik-Taktik-Kondisyon,  İstanbul: İnkılâp ve Anka Kitapevleri.
  • Yıldıran İbrahim (1997), “XI. Yüzyıl Türk Spor Faaliyetlerinden “Tepük” Oyununun Mahiyeti Üzerine Bir Araştırma”, Gazi Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 1: 54- 62.

        http://www.beyaztarih.com

İlginizi Çekebilir

Arnavutköy Belediye 3 - Edirne Belediye 0

Voleybol Liginde Edirne Belediyesi Edirnespor, deplasmanda oynadığı karşılaşmada grup lideri Arnavutköy Belediyesi karşısında tutunamayarak  3-0 skorla
Devamını Oku...

Fotinovo köyünde yapılan şenlikte futbol ve güreş turnuvaları gerçekleşti

26 Ekim 2016 Güner Şükrü Kirkovo (Kızılağaç) İlçesinin Haciysko ve Stomantsi köyleri takımları, hafta sonu Fotinovo’da (Hatipoğulları) gerçekleştirilen geleneksel şenlik
Devamını Oku...

Edirne Belediyesi Edirnespor Erkek Basketbol Takımına Erken Yeni Transfer

EBBL liginde mücadele veren edirnespor basketbol takımı erken bir transfer yaptı, TBL 1 ci ligde, 18 takımla oynanan ve 13 cü sırada bulunan yalova group belediye spordan transfer edilen
Devamını Oku...

Edirne Belediye Edirne Spor 52 – Beroe Stara Zagora 84 (2)

17 Eylül 2016 Edirne Belediye Edirne Spor Bulgaristan Stara Zagora Beroe Dostluk Basketbol Müsabakası Edirne Belediye Edirne Spor Kadın Basketbol takımı Bulgaristan'ın 1. Kadınlar
Devamını Oku...

Bisikletçiler Bunu Biliyor Muydunuz?

Edirne de doğmuş ve yetişmiş olan Mehmet Tamküpeli halen hayatta olup çok sevdiğimiz ve değer verdiğimiz abilerimizden biri olup şu an kendi çiftliğinde çiftçilik yaparak hayatına
Devamını Oku...

SARDOS'ta Bayram Coşkusu

Keşan Saros Doğa ve Spor Derneği (SARDOS) dokuz günlük bayram tatilinde de
Devamını Oku...

"EDOSK Geleneksel Hafta Sonu Turları” devam ediyor

7 bisiklet sporcusu pazar gününü 73 km.lik bir turla değerlendirdiler. Edirne'den yola çıkan bisiklet sporcuları ilk molalarını 26 km lik sert bir rüzgâr muhalefeti eşliğinde
Devamını Oku...

TKBL’de 1 inci Hafta Programları Belli Oldu

5 Ekim 2016 Türkiye Kadınlar Basketbol Ligi’nde ilk hafta oynanacak karşılaşmaların programı belli oldu. Programa göre, 2016-2017 sezonunun açılış mücadelesi 7 Ekim Cuma günü
Devamını Oku...

Yunanistan'da bütün lig maçlarına ara verildi

11 Kasım 2016 Yunanistan Futbol Federasyonu, Merkez Hakem Komitesi Başkanı Giorgos Bikas'ın evinin kundaklanması nedeniyle tüm lig maçlarına ara verildiğini açıkladı. Federasyondan
Devamını Oku...

DOÇEK Şarköy’e pedal çevirdi. Elmalı’da yürüdü.

8 Şubat 2017 Hafta içi Şarköy'e pedal çeviren bisikletçiler hafta sonu da Elmalı'da doğa yürüyüşü gerçekleştirdiler. Keşan DOÇEK (Doğa Çevre ve Kültür Derneği) üyeleri
Devamını Oku...

Pano


Popüler

Anadolu'da Türk Siyasi Birliğinin Sağlanması

Osmanlı Devleti Balkanlarda üstünlük kazandığı dönemde, Anadolu’da siyasi birlik henüz sağlanamamıştı. Anadolu’daki Türk
Devamını Oku...


Yunus Emre Hangi dönemde yaşamıştır?

Hayatı ve şahsiyeti hakkında pek az şey bilinen Yunus Emre 1240 yılında Orta Anadolu havzasında doğup yaşamış ve 1320 yılında
Devamını Oku...


Gelin Koçu Getirme Âdeti

Nişanlı Kıza Gelin Koçu Getirme Âdeti diğer bir adıyla “gelin koçu” âdetini paylaşacağız bugün. Kurban bayramı yaklaşırken pek
Devamını Oku...


İstanbul'un Dağları Hangileridir?

İstanbul'da ki Dağların Adları Nelerdir? İstanbul il sınırları içinde yüksek dağlar yoktur. Dağlar 1000 metre nin altındadır. En
Devamını Oku...


Çimpe Kalesi'nin Alınmasının Önemi

Çimpe kalesi, Balkan topraklarının Güneydoğu kıyısında Gelibolu’da bulunmaktadır. Bu kale 14. yüzyılın ortalarında yani 1352 yılında
Devamını Oku...



Toplam Makale: 7667 Toplam Görüntülenme: 3706219

Pano

Balkanlar

Edirne

Haftanın Kitabı