Karahanlılar Devleti’nin Gerçek Adı Nedir?

By Batuhan Ağaş

Karahanlılar Devleti, 9. yüzyılın ortasında kurulmuş ve varlığını 13. yüzyılın başına değin sürdürmüş bir Türk devletidir. Bu devletin tarihi hakkındaki bilgilerimiz son derece sınırlıdır. V.V. Barthold bu gerçeği “Karahanlılar döneminde ülkenin (Yeni Su’nun) iç tarihiyle ilgili hemen hemen bilgi sahibi değiliz.”1 diyerek itiraf etmiştir. Bugün, Karahanlılar Devleti’nin kendisini nasıl tanımladığı dahi tartışmalıdır. Karahanlılar ismi aslında V.V. Grigoryev tarafından uydurulmuş yapay bir isimdir.

Karahanlıların kendilerini nasıl tanımladıkları konusu tartışmalıysa da elimizde olan bir kısım kaynaklar sayesinde diğer halkların Karahanlıları nasıl tanımladıklarını biliyoruz. Eber N. Necef, Karahanlılar isimli kitabında bu konuda şunları yazmıştır;

“Arapça ve Farsça kaynaklarda Karahanlı Devleti için daha çok “Han Oğulları” anlamında “Evlad el Haniye”, Alper Tonga Oğulları manasında ise “el Afrasiyab”, “Nebire-i Afrasiyab”, “Al-i Afrasiyab” adları kullanılmıştır. Afrasyab’ın Türkçesi Alp Er Tonga olduğundan devletin birçok hükümdarı kendi isim ve unvanları arasında “Togan”, “Tonga”, “Tongaç”, “Tabgaç” adlarını sık sık kullanmışlardır. Tabgaç ve Tongaç adları aslen Türkçe olup, Mahmut Kaşgarlı’ya göre, Kuvvetli güçlü, ulu, büyük anlamındadır. Yine kaynaklarda “el Hanniye” veya “el Hakaniye”, “Mülük El Hanniye” veya “Mülük el Hakaniye” adlarının kullanıldığını görüyoruz. Karahanlılar tarihi konusunda en kıymetli kaynaklarımızdan olan Beyhaki’nin, “Tarih-i Beyhaki” adlı eserinde Karahanlılardan bahsederken bu devlet hakkında, “Türkistan Hanı” ve İlek veya Han ve İlek şeklinde bir tanımlama yapılmıştır.”2

Kaşgarlı Mahmut ve Yusuf Has Hacip, Karahanlılar ile ilgili sınırlı bilgi verirler. Bu iki Türk büyüğü, Karahanlıların konuştuğu dili ifade ederken, “Hakani” kelimesini kullanmışlardır.3 Buradan yola çıkarak, Karahanlıların kendilerini, Hakani olarak tanımladıkları sonucuna ulaşabiliriz. Diğer halkların kaynaklarında da Hakan kelimesinin çeşitli şekillerinin geçmesi bizlere bir ipucu veriyor. Buna karşılık yine de çok net bir hükme varmak şuan için mümkün değildir.

Karahanlılar’ın kendilerini Alper Tonga ile özdeşleştirmiş olmalarından yola çıkarak, bu Türk devleti için “Alper Tonga Oğulları” dememiz mümkünse de, bu çok doğru olmayacaktır. Kaynaklarda geçen Alper Tonga kelimesi Karahanlılar Devleti’nin isminden ziyade, devleti kuran hanedanın kendi iktidarını meşrulaştırmak için Alper Tonga Destanını benimsediğini gösterir.

Tarih kitaplarımızda, Karahanlılar yerine “Hakanlılar” veya tarihi kaynaklarda geçen bir başka ismi kullanmak şüphesiz daha mantıklıdır. Buna karşılık da, “Karahanlılar” ismi çok yaygınlaşmış ve kabul görmüştür. Bu yüzden “Karahanlılar” ismini yapay olmayan en azından eski kayıtlarda geçen bir başka isim ile değiştirmek pek mümkün gözükmemektedir.

Batuhan Ağaş

 

Dipnotlar

1. V.V. Barthold, “Orta Asya Tarih ve Uygarlık”, Çev. D. Ahsen Batur, İstanbul 2014, Selenge Yayınları, s. 108

2. Ekber N. Necef “Karahanlılar”, İstanbul 2005, Selenge Yayınları, s. 128

3. Ekber N. Necef, age, s. 132

·       By Batuhan Ağaş

·       16 Temmuz 2019

https://tarihtenyazilar.wordpress.com/

İlginizi Çekebilir

13 Eylül 1921

13 Eylül 1921. Bugün, 13 Eylül 1683'te Viyana'da başlayan çekilmenin ve toprak kaybının, 238 yıl sonra, 13 Eylül 1921'de Sakarya Meydan Muharebesi Zaferi'yle durdurulduğu
Devamını Oku...

Vefa Kilise /Molla Gürani Camii

Muhtemelen Orta Bizans döneminde inşa edilen ve son Bizans devrinde eklerle genişletilen yapının o zamanlardaki ismi kesin olarak
Devamını Oku...

Tarihte Bugün 7 Nisan 2017

  1712 - New York'ta köleler isyan başlattı. 1789 - Sultan I. Abdülhamid öldü, III. Selim tahta çıktı. 1795 - Fransa'da metre, uzunluk ölçüsü birimi olarak kabul edildi. 1906 -
Devamını Oku...

Türk ordusunun Kars'a girişi. Kars Ermenilerden geri alındı.

30 Ekim 1920 Atatürk'ün, Kars Kalesi'nin millî kuvvetler tarafından alınması üzerine Kâzım Karabekir Paşa'ya tebrik telgrafı: "...Kars gibi bir kalenin zaptı, milletin tarihinde nadir
Devamını Oku...

8 Haziran 1915

8 Haziran 1915. Dünkü Esat Paşa Miralay Mustafa Kemal arasındaki görüşme şöyle noktalandı. 19. Tümen komutanı yeni düzenlemelerle yine cephe gerisine neden sürüldüğünü sorunca;
Devamını Oku...

28 Mart 1920

Fransız kıtaları Ayntab'a girdi. Ayntab düştü. Teğmen Şahin bey Elmalı köprüsünde şehadete
Devamını Oku...

Akşehir de bir futbol karşılaşması

Akşehirde bir futbol karşılaşması yapılır. Bu maça milletvekilleri bile davet edilir. Oysa Türk kıtaları geceleri sessizce cephe hattının güneyine kaydırılmaktadır. Merkez
Devamını Oku...

Meshet Türkleri - Ahıska Türkleri

Meshet, Güneybatı Gürcistan’da bir bölgenin adıdır. Sonradan buraya gelip yerleşen Türk grupları zamanla bölgenin adıyla anılarak Meshet veya Ahıska Türkleri olarak tanınmıştır.
Devamını Oku...

Dünyayı Aydınlatan Türk Bilim Adamları

***Orta Asya-Türkistan (M.S.900-1100)*** Orta Asya, bir zamanlar ‘binlerce kentin bulunduğu topraklardı’ ve dünyanın en tanınmış bilim insanlarının, şairlerinin ve
Devamını Oku...

29 Kasım 1915

29 Kasım 1915. Her yer bembeyaz. Tipi soğuk devam ediyor. General kış siperleri allak bullak ediyor. Düşman ordu raporlarında; Suvla ovasında 12.000 Seddülbahirde 1000 ve Anzak koyunda
Devamını Oku...

Edirne Sabun Sanayi ve Tic. Ltd. ?ti. A: Yeni Sanayi Sitesi 11/B Blok No.4

– Edirne T: 0(284) 236 31 37


Popüler

Anadolu'da Türk Siyasi Birliğinin Sağlanması

Osmanlı Devleti Balkanlarda üstünlük kazandığı dönemde, Anadolu’da siyasi birlik henüz sağlanamamıştı. Anadolu’daki Türk
Devamını Oku...


Yunus Emre Hangi dönemde yaşamıştır?

Hayatı ve şahsiyeti hakkında pek az şey bilinen Yunus Emre 1240 yılında Orta Anadolu havzasında doğup yaşamış ve 1320 yılında
Devamını Oku...


Gelin Koçu Getirme Âdeti

Nişanlı Kıza Gelin Koçu Getirme Âdeti diğer bir adıyla “gelin koçu” âdetini paylaşacağız bugün. Kurban bayramı yaklaşırken pek
Devamını Oku...


İstanbul'un Dağları Hangileridir?

İstanbul'da ki Dağların Adları Nelerdir? İstanbul il sınırları içinde yüksek dağlar yoktur. Dağlar 1000 metre nin altındadır. En
Devamını Oku...


Çimpe Kalesi'nin Alınmasının Önemi

Çimpe kalesi, Balkan topraklarının Güneydoğu kıyısında Gelibolu’da bulunmaktadır. Bu kale 14. yüzyılın ortalarında yani 1352 yılında
Devamını Oku...



Toplam Makale: 7667 Toplam Görüntülenme: 3690162

Edirne Sabun Sanayi ve Tic. Ltd. ?ti. A: Yeni Sanayi Sitesi 11/B Blok No.4

– Edirne T: 0(284) 236 31 37

Balkanlar

Edirne

Haftanın Kitabı