Anadolu ve Balkanlarda Sarı Saltuk nasıl anılır?

Sarı Saltuk, Anadolu’dan Balkanlara kadar uzanan fütuhat sırasında başarıları görülen ve çeşitli rivayetlere konu olmuş bir Türk kahramanı.

Dönemin sosyal yapısı ve kendisini çevreleyen sosyal taban tarafından esas hikâyesine çeşitli evliya ve kahramanların hikâyeleri de karışmıştır. Zaten yoğun ve karmaşık bir kültür etrafında şekillenen Sarı Saltuk karakteri başka veli ve gazilerin menkıbelerinin de karışmasıyla farklı hikâyelerde de yer alır. Onun hakkında çeşitli kaynaklar bulunmakla beraber en önemli kaynak kendi adını alan Saltukname’dir. Saltuknâme, Osmanlı Şehzadesi Cem Sultan tarafından Ebu’l Hayr-ı Rumî adlı kişiye yazdırılır. Ebu’l Hayr-ı Rumi, Cem Sultan’dan aldığı emirle hareket ederek Anadolu ve Balkanlara kadar uzanan Sarı Saltuk’un nüfuz ettiği coğrafyayı inceler. Halk ve arif kişilerle çeşitli mülakatlar yaparak Sarı Saltuk’u tahlil etmeye çalışır. Çalışma sonunda üç ciltlik bir eser meydana getirilir. Bu eserin başlangıç tarihi bilinmemekle beraber bitişi tarihi hususunda genel kabul 1480’dir.

Saltukname’ye göre nam-ı diğer Sarı Saltuk’ın asıl adı Şerif Hızır’dır. Tüm Bektaşi şeyhlerine atıfla olduğu gibi Şerif Hızır’ın soyu da Hz. Ali’den hareketle Hz. Muhammed’e bağlanır. Şerif Hızır’ın dedesinin Hüseyin babasının ise Hasan adını taşıyor olması Bektaşiliğe temas edip daha sonra temele oturacak olan Hz. Ali kültüne nispetle yazılmış olabileceği kuvvetle muhtemeldir. Birer fetih kahramanı olarak gösterilen ataların ölümünden sonra Şerif Hızır üç yaşında babasız kalır. Onu Serâvil adında bir lala yetiştirir.

Kahraman Bir Evliya

Türk töresinin gereği olarak erken yaşta Şerif Hızır ata binip, ok atmayı öğrenir ve genç yaşında cengâver bir portre çizer. Daha sonra bir vasıta ile Sultan Süleyman Sebüktekin’in huzuruna çıkarılan Şerif Hızır, bir avda gösterdiği marifet neticesinde sultanın teveccühüne mazhar olarak hazineden maaşa bağlanır. Sarı Saltuk adını alışı ise bir geleneğe dayandığı kabul edilir. Saltukname’ye göre Şerif Hızır’a Saltuk adını savaşta yendiği Alyon adındaki bir düşmanı verir. O da Alyon’a İlyas adını verecektir.

Kahraman ve evliya kişiliği ile bilinen Sarı Saltuk, efsanelerdeki karakterlerde bulunan kahramanlık alametlerinin hepsine sahiptir. Gözüpek, korkusuzdur. Düşman arasına hiç çekinmeden aşk ve şevk ile girer. Hamleleri düşmana korku sarar. Atfedilen evliya özelliğinden hareketle üç boyutlu âlemin dışında dördünce boyuta da çeşitli temasları olduğu kabul edilen Sarı Saltuk, Abdülkadir Geylani menkıbesinde de anlatıldığı gibi bir anda mekân değiştirebilmekte ve attığı silahı ile düşmanı istediği zaman vurabilmektedir.

Ateşin, suyun, kılıcın işlemediği gibi olağanüstü özelliklerin atfedildiği Sarı Saltuk’un düşmanı başta kâfirler olmak üzere onlara yardımcı olanlardır. Efsanevi hikâyelerde olduğu üzere Sarı Saltuk’a düşman olanlar arasında cadılar, devler ve kötü cinler de sayılır. Sarı Saltuk’un bu gibi mitolojik rivayetlerle anlatılmış olması onun gerçek kimliği ve hayatı konusunda araştırıcıları epey zorlamaktadır. Yine Şükrü Akalan’ın günümüz Türkçesi’ne çevirdiği Saltukname’ye göre Sarı Saltuk 99 yaşında hayatını kaybeder. Onu kılıçla öldüremeyen düşmanları önce zehirlerler. Daha sonra da hançerleyerek şehit ederler.

Birçok Gayri Müslim’in Müslüman Olmasına Vesile Oldu

Sarı Saltuk hakkında bir başka önemli kaynak ise meşhur seyyah Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’dir. Seyahatname’ye göre Sarı Saltuk’un asıl adı Muhammed Buhari’dir. Ahmet Yesevi’nin halifesi olan Muhammed Buhari, bizzat Pir-i Türkistan tarafından Hacı Bektaş’tan Balkanlara gitme icazeti alması için gönderilir. Daha sonra Kırım, Rus diyarı ve Leh ülkesi arasında çeşitli gidiş gelişler yaşayan Sarı Saltuk, Danska limanına yerleşir. Burada Sveti Nikola adındaki bir papazla karşılaşır. Sonrasında onu öldürerek papaz kılığına girer. Ve bu vasıtayla bir sürü gayrimüslimin Müslüman olmasına vesile olur.

Seyahatname’de anlatılan bu olay bugün hala Balkanlardaki bazı Hıristiyanların onun Sveti Nikola olarak ‘aziz’ kabul etmesine sebep olur. 19. yy.’a kadar Balkanlardaki çeşitli bölgelerde Sarı Saltuk’a ait olduğu iddia edilen makamlar ve türbeler Müslümanlar ve Hıristiyanlar tarafından sıkça ziyaret edilirmiş. Türklerin Balkan göçü ile artık makam/türbe az bir Müslüman tarafından yoğun olarak ise Hıristiyanlar tarafından ziyaret edilir hale gelir.

·       Kaynak: Gökhan Gökçek, Gazi Üniversitesi Tarih Bölümü Öğrencisi

·       Yayın Tarihi 6 Mart 2015

·       Abidevi Şahsiyetler, Kim Kimdir?

·       http://www.islamveihsan.com/sari-saltuk-kimdir.html

İlginizi Çekebilir

Lütfen Okuyun Balkan Göçmenleri Grubu…

Alıntı: Murat Tarum Cahillik, üniversite bitirmekle bitmez. Etrafımız kendini aydın sanan kör cahillerle dolu maalesef… Grubumuz da takıldikça bunu daha da görüyorum ne yazık ki…
Devamını Oku...

Kırcaali İl Bilgi Merkezi, Bulgaristan’ın AB Dönem Başkanlığı’na ilişkin güncel bilgi verdi

02 Aralık 2016 Kırcaali İl Bilgi Merkezi tarafından Girişimciler İçin Kuluçka Merkezi salonunda idari yöneticileri, köy muhtarları ve toplumun önde gelen isimlerinin katılımıyla
Devamını Oku...

Merkez sağ Çipras'ı koltuğundan etti

Merkez sağ Yeni Demokrasi Partisi, 158 milletvekili çıkararak tek başına iktidara
Devamını Oku...

İzmir- Selanik feribot seferleri Mart ayında başlıyor

17-01-2017 Ozan Ahmetoğlu İzmir'de bir araya gelen dönemin Türkiye başbakanı Ahmet Davutoğlu ile Yunanistan Başbakanı Aleksis Çipras görüşmelerin ardından gündeme gelen İzmir-
Devamını Oku...

Harbiye Nazırı Nazım Paşa yerine Enver Paşa olsaydı

Hep düşündüğüm konu takdir yazgı değişmez ama bir ufak kıyaslama -Balkan Savaşları patlamadan evvel Harbiye Nazırı Nazım Paşa yerine Enver Paşa olsaydı sonuç farklı
Devamını Oku...

Son Budin Beylerbeyi Arnavut Abdurrahman Abdi Paşa

Olmus idim bir zaman ben sedd-i Islâm'a kilit, Nice canlar din yolunda ugruma oldu sehit, Taa kiyamet hasr olunca kesmezem ümit, Bir gün ola açila baht-i siyahim der Budin 332 yil once bugun
Devamını Oku...

Türk Tarihinde An Lu-Shan ve Destanı

Prof. Dr. Saadettin Gömeç Hiç şüphesiz Türk destanlarının en muhteşemlerinin başında Oğuz name gelir. Bunun yanı sıra Türklerin Türeyişi ve Ergenekon, Tölöslerin Türeyişi,
Devamını Oku...

Sancak Bölge (leri) ve Boşnak Kimliği

30 Kasım 2016 Birleşmiş Milletler’in Etnik Çatışma bölgeleri İçin Çözüm Önerilerinin Sürdürülebilirliği Özet Birleşmiş Milletler Lübnan, Kıbrıs, Bosna ve Makedonya gibi
Devamını Oku...

Makedonya Milletvekilleri Mazbatalarını Çarşamba Günü Alacak

26 Aralık 2016 DSK Başkanı Aleksandar Çiçakovski, Tearce'deki yeniden oylama yapılan sandıktan sonuçları açıklarken, 28 Aralık Çarşamba günü, seçilen milletvekillerine
Devamını Oku...

Canakopulos'dan Makedonya ile "isim sorunu" açıklaması

Hükümet Sözcüsü Dimitris Canakopulos, Makedonya ile müzakereleri devam eden "isim sorununa" ilişkin, "Biz köprünün yarısını katettik. Şimdi diğer kısmını karşı tarafın alması
Devamını Oku...

Edirne Sabun Sanayi ve Tic. Ltd. ?ti. A: Yeni Sanayi Sitesi 11/B Blok No.4

– Edirne T: 0(284) 236 31 37


Popüler

Anadolu'da Türk Siyasi Birliğinin Sağlanması

Osmanlı Devleti Balkanlarda üstünlük kazandığı dönemde, Anadolu’da siyasi birlik henüz sağlanamamıştı. Anadolu’daki Türk
Devamını Oku...


Yunus Emre Hangi dönemde yaşamıştır?

Hayatı ve şahsiyeti hakkında pek az şey bilinen Yunus Emre 1240 yılında Orta Anadolu havzasında doğup yaşamış ve 1320 yılında
Devamını Oku...


İstanbul'un Dağları Hangileridir?

İstanbul'da ki Dağların Adları Nelerdir? İstanbul il sınırları içinde yüksek dağlar yoktur. Dağlar 1000 metre nin altındadır. En
Devamını Oku...


Gelin Koçu Getirme Âdeti

Nişanlı Kıza Gelin Koçu Getirme Âdeti diğer bir adıyla “gelin koçu” âdetini paylaşacağız bugün. Kurban bayramı yaklaşırken pek
Devamını Oku...


Çimpe Kalesi'nin Alınmasının Önemi

Çimpe kalesi, Balkan topraklarının Güneydoğu kıyısında Gelibolu’da bulunmaktadır. Bu kale 14. yüzyılın ortalarında yani 1352 yılında
Devamını Oku...



Toplam Makale: 7675 Toplam Görüntülenme: 3981154

Pano

Balkanlar

Edirne

Haftanın Kitabı